हनूमत्सम्भाषणम् shlokacount14 विचार्य लोकस्य विवेकतो गतिं न राक्षसीं बुद्धिमुपैहि रावण दैवीं गतिं संसृतिमोक्षहैतुकीं समाश्रयात्यन्तहिताय देहिनः त्वं ब्रह्मणो ह्युत्तमवंशसम्भवः पौलस्त्यपुत्रोऽसि कुबेरबान्धवः देहात्मबुद्ध्याऽपि च पश्य राक्षसो नास्यात्मबुद्ध्या किमु राक्षसो नहि शरीरबुद्धीन्द्रियदुःखसन्ततिः न ते न च त्वं तव निर्विकारतः अज्ञानहेतोश्च तथैव सन्ततेः असत्त्वमस्याः स्वपतो हि दृश्यवत् इदं तु सत्यं तव नास्ति विक्रिया विकारहेतुर्न च तेऽद्वयत्वतः यथा नभः सर्वगतं न लिप्यते तथा भवान् देहगतोऽपि सूक्ष्मकः देहेन्द्रियप्राणशरीरसङ्गतः त्वात्मेति बद्ध्वाखिलबन्धभाग्भवेत् चिन्मात्रमेवाहमजोऽहमक्षरो ह्यानन्दभावोऽहमिति प्रमुच्यते देहोऽप्यनात्मा पृथिवीविकारजो न प्राण आत्माऽनिल एष एव सः मनोऽप्यहङ्कारविकार एव नो न चापि बुद्धिः प्रकृतेर्विकारजा आत्मा चिदानन्दमयोऽविकारवान् देहादिसङ्घाद्व्यतिरिक्त ईश्वरः निरञ्जनो मुक्त उपाधितः सदा ज्ञात्वैवमात्मानमितो विमुच्यते अतोऽहमात्यन्तिकमोक्षसाधनं वक्ष्ये शृणुष्वावहितो महामते विष्णोर्हि भक्तिः सुविशोधनं धियः ततो भवेज्ज्ञानमतीव निर्मलम् विशुद्धतत्त्वानुभवो भवेत्ततः सम्यग्विदित्वा परमं पदं व्रजेत् अतो भजस्वाद्य हरिं रमापतिं रामं पुराणं प्रकृतेः परं विभुम् विसृज्य मौर्ख्यं हृदि शत्रुभावनां भजस्व रामं शरणागतप्रियम् सीतां पुरस्कृत्य सपुत्रबान्धवो रामं नमस्कृत्य विमुच्यसे भयात् रामं परात्मानमभावयन् जनो भक्त्या हृदिस्थं सुखरूपमद्वयम् कथं परं तीरमवाप्नुयाज्जनो भवाम्बुधेर्दुःखतरङ्गमालिनः नो चेत्त्वमज्ञानमयेन वह्निना ज्वलन्तमात्मानमरक्षितारिवत् नयस्यधोऽधः स्वकृतैश्च पातकैः विमोक्षशङ्का न च ते भविष्यति ॥इति श्रीमदध्यात्मरामायणे उमामहेश्वरसंवादे सुन्दरकाण्डे चतुर्थे सर्गे हनूमत्सम्भाषणं सम्पूर्णम्॥

హనూమత్సమ్భాషణమ్ shlokacount14 విచార్య లోకస్య వివేకతో గతిం న రాక్షసీం బుద్ధిముపైహి రావణ దైవీం గతిం సంసృతిమోక్షహైతుకీం సమాశ్రయాత్యన్తహితాయ దేహినః త్వం బ్రహ్మణో హ్యుత్తమవంశసమ్భవః పౌలస్త్యపుత్రోఽసి కుబేరబాన్ధవః దేహాత్మబుద్ధ్యాఽపి చ పశ్య రాక్షసో నాస్యాత్మబుద్ధ్యా కిము రాక్షసో నహి శరీరబుద్ధీన్ద్రియదుఃఖసన్తతిః న తే న చ త్వం తవ నిర్వికారతః అజ్ఞానహేతోశ్చ తథైవ సన్తతేః అసత్త్వమస్యాః స్వపతో హి దృశ్యవత్ ఇదం తు సత్యం తవ నాస్తి విక్రియా వికారహేతుర్న చ తేఽద్వయత్వతః యథా నభః సర్వగతం న లిప్యతే తథా భవాన్ దేహగతోఽపి సూక్ష్మకః దేహేన్ద్రియప్రాణశరీరసఙ్గతః త్వాత్మేతి బద్ధ్వాఖిలబన్ధభాగ్భవేత్ చిన్మాత్రమేవాహమజోఽహమక్షరో హ్యానన్దభావోఽహమితి ప్రముచ్యతే దేహోఽప్యనాత్మా పృథివీవికారజో న ప్రాణ ఆత్మాఽనిల ఏష ఏవ సః మనోఽప్యహఙ్కారవికార ఏవ నో న చాపి బుద్ధిః ప్రకృతేర్వికారజా ఆత్మా చిదానన్దమయోఽవికారవాన్ దేహాదిసఙ్ఘాద్వ్యతిరిక్త ఈశ్వరః నిరఞ్జనో ముక్త ఉపాధితః సదా జ్ఞాత్వైవమాత్మానమితో విముచ్యతే అతోఽహమాత్యన్తికమోక్షసాధనం వక్ష్యే శృణుష్వావహితో మహామతే విష్ణోర్హి భక్తిః సువిశోధనం ధియః తతో భవేజ్జ్ఞానమతీవ నిర్మలమ్ విశుద్ధతత్త్వానుభవో భవేత్తతః సమ్యగ్విదిత్వా పరమం పదం వ్రజేత్ అతో భజస్వాద్య హరిం రమాపతిం రామం పురాణం ప్రకృతేః పరం విభుమ్ విసృజ్య మౌర్ఖ్యం హృది శత్రుభావనాం భజస్వ రామం శరణాగతప్రియమ్ సీతాం పురస్కృత్య సపుత్రబాన్ధవో రామం నమస్కృత్య విముచ్యసే భయాత్ రామం పరాత్మానమభావయన్ జనో భక్త్యా హృదిస్థం సుఖరూపమద్వయమ్ కథం పరం తీరమవాప్నుయాజ్జనో భవామ్బుధేర్దుఃఖతరఙ్గమాలినః నో చేత్త్వమజ్ఞానమయేన వహ్నినా జ్వలన్తమాత్మానమరక్షితారివత్ నయస్యధోఽధః స్వకృతైశ్చ పాతకైః విమోక్షశఙ్కా న చ తే భవిష్యతి ॥ఇతి శ్రీమదధ్యాత్మరామాయణే ఉమామహేశ్వరసంవాదే సున్దరకాణ్డే చతుర్థే సర్గే హనూమత్సమ్భాషణం సమ్పూర్ణమ్॥

hanūmatsambhāṣaṇam shlokacount14 vicārya lokasya vivekato gatiṃ na rākṣasīṃ buddhimupaihi rāvaṇa daivīṃ gatiṃ saṃsṛtimokṣahaitukīṃ samāśrayātyantahitāya dehinaḥ tvaṃ brahmaṇo hyuttamavaṃśasambhavaḥ paulastyaputro'si kuberabāndhavaḥ dehātmabuddhyā'pi ca paśya rākṣaso nāsyātmabuddhyā kimu rākṣaso nahi śarīrabuddhīndriyaduḥkhasantatiḥ na te na ca tvaṃ tava nirvikārataḥ ajñānahetośca tathaiva santateḥ asattvamasyāḥ svapato hi dṛśyavat idaṃ tu satyaṃ tava nāsti vikriyā vikāraheturna ca te'dvayatvataḥ yathā nabhaḥ sarvagataṃ na lipyate tathā bhavān dehagato'pi sūkṣmakaḥ dehendriyaprāṇaśarīrasaṅgataḥ tvātmeti baddhvākhilabandhabhāgbhavet cinmātramevāhamajo'hamakṣaro hyānandabhāvo'hamiti pramucyate deho'pyanātmā pṛthivīvikārajo na prāṇa ātmā'nila eṣa eva saḥ mano'pyahaṅkāravikāra eva no na cāpi buddhiḥ prakṛtervikārajā ātmā cidānandamayo'vikāravān dehādisaṅghādvyatirikta īśvaraḥ nirañjano mukta upādhitaḥ sadā jñātvaivamātmānamito vimucyate ato'hamātyantikamokṣasādhanaṃ vakṣye śṛṇuṣvāvahito mahāmate viṣṇorhi bhaktiḥ suviśodhanaṃ dhiyaḥ tato bhavejjñānamatīva nirmalam viśuddhatattvānubhavo bhavettataḥ samyagviditvā paramaṃ padaṃ vrajet ato bhajasvādya hariṃ ramāpatiṃ rāmaṃ purāṇaṃ prakṛteḥ paraṃ vibhum visṛjya maurkhyaṃ hṛdi śatrubhāvanāṃ bhajasva rāmaṃ śaraṇāgatapriyam sītāṃ puraskṛtya saputrabāndhavo rāmaṃ namaskṛtya vimucyase bhayāt rāmaṃ parātmānamabhāvayan jano bhaktyā hṛdisthaṃ sukharūpamadvayam kathaṃ paraṃ tīramavāpnuyājjano bhavāmbudherduḥkhataraṅgamālinaḥ no cettvamajñānamayena vahninā jvalantamātmānamarakṣitārivat nayasyadho'dhaḥ svakṛtaiśca pātakaiḥ vimokṣaśaṅkā na ca te bhaviṣyati ||iti śrīmadadhyātmarāmāyaṇe umāmaheśvarasaṃvāde sundarakāṇḍe caturthe sarge hanūmatsambhāṣaṇaṃ sampūrṇam||