लक्ष्मणोपदेशः shlokacount9 श्री-लक्ष्मण उवाच शोकेन महताऽऽविष्टं सौमित्रिरिदमब्रवीत् यं शोचसि त्वं दुःखेन कोऽयं तव विभीषण त्वं वास्य कतमः सृष्टेः पुरेदानीमतः परम् यद्वत्तोयौघपतिताः सिकता यान्ति तद्वशाः संयुज्यन्ते वियुज्यन्ते तथा कालेन देहिनः यथा धानासु वै धाना भवन्ति न भवन्ति च एवं भूतेषु भूतानि प्रेरितानीशमायया त्वं चेमे वयमन्ये च तुल्याः कालवशोद्भवाः जन्ममृत्यू यदा यस्मात्तदा तस्माद्भविष्यतः ईश्वरः सर्वभूतानि भूतैः सृजति हन्त्यजः आत्मसृष्टैरस्वतन्त्रैर्निरपेक्षोऽपि बालवत् देहेन देहिनो जीवा देहाद्देहोऽभिजायते बीजादेव यथा बीजं देहान्य इव शाश्वतः देहिदेहविभागोऽयमविवेककृतः पुरा नानात्वं जन्म नाशश्च क्षयो वृद्धिः क्रियाफलम् द्रष्टुराभान्त्यतद्धर्मा यथाग्नेर्दारुविक्रियाः त इमे देहसंयोगादात्मना भान्त्यसद्ग्रहात् यथा यथा तथा चान्यद्ध्यायतोऽसत्सदाग्रहात् प्रसुप्तस्यानहम्भावात्तदा भाति न संसृतिः जीवतोऽपि तथा तद्वद्विमुक्तस्यानहङ्कृतेः तस्मान्मायामनोधर्मं जह्यहम्ममताभ्रमम् रामभद्रे भगवति मनो धेह्यात्मनीश्वरे सर्वभूतात्मनि परे मायामानुषरूपिणि बाह्येन्द्रियार्थसम्बन्धात्त्याजयित्वा मनः शनैः तत्र दोषान् दर्शयित्वा रामानन्दे नियोजय देहबुद्ध्या भवेद्भ्राता पिता माता सुहृत्प्रियः विलक्षणं यदा देहाज्जानात्यात्मानमात्मना तदा कः कस्य वा बन्धुर्भ्राता माता पिता सुहृत् मिथ्याज्ञानवशाज्जाता दारागारादयः सदा शब्दादयश्च विषया विविधाश्चैव सम्पदः बलं कोशो भृत्यवर्गो राज्यं भूमिः सुतादयः अज्ञानजत्वात्सर्वे ते क्षणसङ्गमभङ्गुराः अथोत्तिष्ठ हृदा रामं भावयन् भक्तिभावितम् अनुवर्तस्व राज्यादि भुञ्जन् प्रारब्धमन्वहम् भूतं भविष्यदभजन् वर्तमानमथाचरन् विहरस्व यथान्यायं भवदोषैर्न लिप्यसे ॥इति श्रीमदध्यात्मरामायणे उमामहेश्वरसंवादे युद्धकाण्डे द्वादशे सर्गे लक्ष्मणोपदेशः सम्पूर्णः

లక్ష్మణోపదేశః shlokacount9 శ్రీ-లక్ష్మణ ఉవాచ శోకేన మహతాఽఽవిష్టం సౌమిత్రిరిదమబ్రవీత్ యం శోచసి త్వం దుఃఖేన కోఽయం తవ విభీషణ త్వం వాస్య కతమః సృష్టేః పురేదానీమతః పరమ్ యద్వత్తోయౌఘపతితాః సికతా యాన్తి తద్వశాః సంయుజ్యన్తే వియుజ్యన్తే తథా కాలేన దేహినః యథా ధానాసు వై ధానా భవన్తి న భవన్తి చ ఏవం భూతేషు భూతాని ప్రేరితానీశమాయయా త్వం చేమే వయమన్యే చ తుల్యాః కాలవశోద్భవాః జన్మమృత్యూ యదా యస్మాత్తదా తస్మాద్భవిష్యతః ఈశ్వరః సర్వభూతాని భూతైః సృజతి హన్త్యజః ఆత్మసృష్టైరస్వతన్త్రైర్నిరపేక్షోఽపి బాలవత్ దేహేన దేహినో జీవా దేహాద్దేహోఽభిజాయతే బీజాదేవ యథా బీజం దేహాన్య ఇవ శాశ్వతః దేహిదేహవిభాగోఽయమవివేకకృతః పురా నానాత్వం జన్మ నాశశ్చ క్షయో వృద్ధిః క్రియాఫలమ్ ద్రష్టురాభాన్త్యతద్ధర్మా యథాగ్నేర్దారువిక్రియాః త ఇమే దేహసంయోగాదాత్మనా భాన్త్యసద్గ్రహాత్ యథా యథా తథా చాన్యద్ధ్యాయతోఽసత్సదాగ్రహాత్ ప్రసుప్తస్యానహమ్భావాత్తదా భాతి న సంసృతిః జీవతోఽపి తథా తద్వద్విముక్తస్యానహఙ్కృతేః తస్మాన్మాయామనోధర్మం జహ్యహమ్మమతాభ్రమమ్ రామభద్రే భగవతి మనో ధేహ్యాత్మనీశ్వరే సర్వభూతాత్మని పరే మాయామానుషరూపిణి బాహ్యేన్ద్రియార్థసమ్బన్ధాత్త్యాజయిత్వా మనః శనైః తత్ర దోషాన్ దర్శయిత్వా రామానన్దే నియోజయ దేహబుద్ధ్యా భవేద్భ్రాతా పితా మాతా సుహృత్ప్రియః విలక్షణం యదా దేహాజ్జానాత్యాత్మానమాత్మనా తదా కః కస్య వా బన్ధుర్భ్రాతా మాతా పితా సుహృత్ మిథ్యాజ్ఞానవశాజ్జాతా దారాగారాదయః సదా శబ్దాదయశ్చ విషయా వివిధాశ్చైవ సమ్పదః బలం కోశో భృత్యవర్గో రాజ్యం భూమిః సుతాదయః అజ్ఞానజత్వాత్సర్వే తే క్షణసఙ్గమభఙ్గురాః అథోత్తిష్ఠ హృదా రామం భావయన్ భక్తిభావితమ్ అనువర్తస్వ రాజ్యాది భుఞ్జన్ ప్రారబ్ధమన్వహమ్ భూతం భవిష్యదభజన్ వర్తమానమథాచరన్ విహరస్వ యథాన్యాయం భవదోషైర్న లిప్యసే ॥ఇతి శ్రీమదధ్యాత్మరామాయణే ఉమామహేశ్వరసంవాదే యుద్ధకాణ్డే ద్వాదశే సర్గే లక్ష్మణోపదేశః సమ్పూర్ణః

lakṣmaṇopadeśaḥ shlokacount9 śrī-lakṣmaṇa uvāca śokena mahatā''viṣṭaṃ saumitriridamabravīt yaṃ śocasi tvaṃ duḥkhena ko'yaṃ tava vibhīṣaṇa tvaṃ vāsya katamaḥ sṛṣṭeḥ puredānīmataḥ param yadvattoyaughapatitāḥ sikatā yānti tadvaśāḥ saṃyujyante viyujyante tathā kālena dehinaḥ yathā dhānāsu vai dhānā bhavanti na bhavanti ca evaṃ bhūteṣu bhūtāni preritānīśamāyayā tvaṃ ceme vayamanye ca tulyāḥ kālavaśodbhavāḥ janmamṛtyū yadā yasmāttadā tasmādbhaviṣyataḥ īśvaraḥ sarvabhūtāni bhūtaiḥ sṛjati hantyajaḥ ātmasṛṣṭairasvatantrairnirapekṣo'pi bālavat dehena dehino jīvā dehāddeho'bhijāyate bījādeva yathā bījaṃ dehānya iva śāśvataḥ dehidehavibhāgo'yamavivekakṛtaḥ purā nānātvaṃ janma nāśaśca kṣayo vṛddhiḥ kriyāphalam draṣṭurābhāntyataddharmā yathāgnerdāruvikriyāḥ ta ime dehasaṃyogādātmanā bhāntyasadgrahāt yathā yathā tathā cānyaddhyāyato'satsadāgrahāt prasuptasyānahambhāvāttadā bhāti na saṃsṛtiḥ jīvato'pi tathā tadvadvimuktasyānahaṅkṛteḥ tasmānmāyāmanodharmaṃ jahyahammamatābhramam rāmabhadre bhagavati mano dhehyātmanīśvare sarvabhūtātmani pare māyāmānuṣarūpiṇi bāhyendriyārthasambandhāttyājayitvā manaḥ śanaiḥ tatra doṣān darśayitvā rāmānande niyojaya dehabuddhyā bhavedbhrātā pitā mātā suhṛtpriyaḥ vilakṣaṇaṃ yadā dehājjānātyātmānamātmanā tadā kaḥ kasya vā bandhurbhrātā mātā pitā suhṛt mithyājñānavaśājjātā dārāgārādayaḥ sadā śabdādayaśca viṣayā vividhāścaiva sampadaḥ balaṃ kośo bhṛtyavargo rājyaṃ bhūmiḥ sutādayaḥ ajñānajatvātsarve te kṣaṇasaṅgamabhaṅgurāḥ athottiṣṭha hṛdā rāmaṃ bhāvayan bhaktibhāvitam anuvartasva rājyādi bhuñjan prārabdhamanvaham bhūtaṃ bhaviṣyadabhajan vartamānamathācaran viharasva yathānyāyaṃ bhavadoṣairna lipyase ||iti śrīmadadhyātmarāmāyaṇe umāmaheśvarasaṃvāde yuddhakāṇḍe dvādaśe sarge lakṣmaṇopadeśaḥ sampūrṇaḥ