वाल्मीक्योपदेशः shlokacount39 वाल्मीकिरुवाच शृणु वक्ष्यामि ते सर्वं सङ्क्षेपाद् बन्धमोक्षयोः स्वरूपं साधनं चापि मत्तः श्रुत्वा यथोदितम् तथैवाऽऽचर भद्रं ते जीवन्मुक्तो भविष्यसि देह एव महागेहमदेहस्य चिदात्मनः तस्याहङ्कार एवास्मिन्मन्त्री तेनैव कल्पितः देहगेहाभिमानं स्वं समारोप्य चिदात्मनि तेन तादात्म्यमापन्नः स्वचेष्टितमशेषतः विदधाति चिदानन्दे तद्वासितवपुः स्वयम् तेन सङ्कल्पितो देही सङ्कल्पनिगडावृतः पुत्रदारगृहादीनि सङ्कल्पयति चानिशम् सङ्कल्पयन् स्वयं देही परिशोचति सर्वदा त्रयस्तस्याहमो देहा अधमोत्तममध्यमाः तमः सत्त्वरजः संज्ञा जगतः कारणं स्थितेः तमोरूपाद्धि सङ्कल्पान्नित्यं तामसचेष्टया अत्यन्तं तामसो भूत्वा कृमिकीटत्वमाप्नुयात् सत्त्वरूपो हि सङ्कल्पो धर्मज्ञानपरायणः अदूरमोक्षसाम्राज्यः सुखरूपो हि तिष्ठति रजोरूपो हि सङ्कल्पो लोके स व्यवहारवान् परितिष्ठति संसारे पुत्रदारानुरञ्जितः त्रिविधं तु परित्यज्य रूपमेतन्महामते सङ्कल्पं परमाप्नोति पदमात्मपरिक्षये दृष्टीः सर्वाः परित्यज्य नियम्य मनसा मनः सबाह्याभ्यन्तरार्थस्य सङ्कल्पस्य क्षयं कुरु यदि वर्षसहस्राणि तपश्चरसि दारुणम् पातालस्थस्य भूस्थस्य स्वर्गस्थस्यापि तेऽनघ नान्यः कश्चिदुपायोऽस्ति सङ्कल्पोपशमादृते अनाबाधेऽविकारे स्वे सुखे परमपावने सङ्कल्पोपशमे यत्नं पौरुषेण परं कुरु सङ्कल्पतन्तौ निखिला भावाः प्रोताः किलानघ छिन्ने तन्तौ न जानीमः क्व यान्ति विभवाः पराः निःसङ्कल्पो यथाप्राप्तव्यवहारपरो भव क्षये सङ्कल्पजालस्य जीवो ब्रह्मत्वमाप्नुयात् अधिगतपरमार्थतामुपेत्य प्रसभमपास्य विकल्पजालमुच्चैः अधिगमय पदं तदद्वितीयं विततसुखाय सुषुप्तचित्तवृत्तिः ॥इति श्रीमदध्यात्मरामायणे उमामहेश्वरसंवादे उत्तरकाण्डे षष्ठे सर्गे वाल्मीक्योपदेशः सम्पूर्णः॥

వాల్మీక్యోపదేశః shlokacount39 వాల్మీకిరువాచ శృణు వక్ష్యామి తే సర్వం సఙ్క్షేపాద్ బన్ధమోక్షయోః స్వరూపం సాధనం చాపి మత్తః శ్రుత్వా యథోదితమ్ తథైవాఽఽచర భద్రం తే జీవన్ముక్తో భవిష్యసి దేహ ఏవ మహాగేహమదేహస్య చిదాత్మనః తస్యాహఙ్కార ఏవాస్మిన్మన్త్రీ తేనైవ కల్పితః దేహగేహాభిమానం స్వం సమారోప్య చిదాత్మని తేన తాదాత్మ్యమాపన్నః స్వచేష్టితమశేషతః విదధాతి చిదానన్దే తద్వాసితవపుః స్వయమ్ తేన సఙ్కల్పితో దేహీ సఙ్కల్పనిగడావృతః పుత్రదారగృహాదీని సఙ్కల్పయతి చానిశమ్ సఙ్కల్పయన్ స్వయం దేహీ పరిశోచతి సర్వదా త్రయస్తస్యాహమో దేహా అధమోత్తమమధ్యమాః తమః సత్త్వరజః సంజ్ఞా జగతః కారణం స్థితేః తమోరూపాద్ధి సఙ్కల్పాన్నిత్యం తామసచేష్టయా అత్యన్తం తామసో భూత్వా కృమికీటత్వమాప్నుయాత్ సత్త్వరూపో హి సఙ్కల్పో ధర్మజ్ఞానపరాయణః అదూరమోక్షసామ్రాజ్యః సుఖరూపో హి తిష్ఠతి రజోరూపో హి సఙ్కల్పో లోకే స వ్యవహారవాన్ పరితిష్ఠతి సంసారే పుత్రదారానురఞ్జితః త్రివిధం తు పరిత్యజ్య రూపమేతన్మహామతే సఙ్కల్పం పరమాప్నోతి పదమాత్మపరిక్షయే దృష్టీః సర్వాః పరిత్యజ్య నియమ్య మనసా మనః సబాహ్యాభ్యన్తరార్థస్య సఙ్కల్పస్య క్షయం కురు యది వర్షసహస్రాణి తపశ్చరసి దారుణమ్ పాతాలస్థస్య భూస్థస్య స్వర్గస్థస్యాపి తేఽనఘ నాన్యః కశ్చిదుపాయోఽస్తి సఙ్కల్పోపశమాదృతే అనాబాధేఽవికారే స్వే సుఖే పరమపావనే సఙ్కల్పోపశమే యత్నం పౌరుషేణ పరం కురు సఙ్కల్పతన్తౌ నిఖిలా భావాః ప్రోతాః కిలానఘ ఛిన్నే తన్తౌ న జానీమః క్వ యాన్తి విభవాః పరాః నిఃసఙ్కల్పో యథాప్రాప్తవ్యవహారపరో భవ క్షయే సఙ్కల్పజాలస్య జీవో బ్రహ్మత్వమాప్నుయాత్ అధిగతపరమార్థతాముపేత్య ప్రసభమపాస్య వికల్పజాలముచ్చైః అధిగమయ పదం తదద్వితీయం వితతసుఖాయ సుషుప్తచిత్తవృత్తిః ॥ఇతి శ్రీమదధ్యాత్మరామాయణే ఉమామహేశ్వరసంవాదే ఉత్తరకాణ్డే షష్ఠే సర్గే వాల్మీక్యోపదేశః సమ్పూర్ణః॥

vālmīkyopadeśaḥ shlokacount39 vālmīkiruvāca śṛṇu vakṣyāmi te sarvaṃ saṅkṣepād bandhamokṣayoḥ svarūpaṃ sādhanaṃ cāpi mattaḥ śrutvā yathoditam tathaivā''cara bhadraṃ te jīvanmukto bhaviṣyasi deha eva mahāgehamadehasya cidātmanaḥ tasyāhaṅkāra evāsminmantrī tenaiva kalpitaḥ dehagehābhimānaṃ svaṃ samāropya cidātmani tena tādātmyamāpannaḥ svaceṣṭitamaśeṣataḥ vidadhāti cidānande tadvāsitavapuḥ svayam tena saṅkalpito dehī saṅkalpanigaḍāvṛtaḥ putradāragṛhādīni saṅkalpayati cāniśam saṅkalpayan svayaṃ dehī pariśocati sarvadā trayastasyāhamo dehā adhamottamamadhyamāḥ tamaḥ sattvarajaḥ saṃjñā jagataḥ kāraṇaṃ sthiteḥ tamorūpāddhi saṅkalpānnityaṃ tāmasaceṣṭayā atyantaṃ tāmaso bhūtvā kṛmikīṭatvamāpnuyāt sattvarūpo hi saṅkalpo dharmajñānaparāyaṇaḥ adūramokṣasāmrājyaḥ sukharūpo hi tiṣṭhati rajorūpo hi saṅkalpo loke sa vyavahāravān paritiṣṭhati saṃsāre putradārānurañjitaḥ trividhaṃ tu parityajya rūpametanmahāmate saṅkalpaṃ paramāpnoti padamātmaparikṣaye dṛṣṭīḥ sarvāḥ parityajya niyamya manasā manaḥ sabāhyābhyantarārthasya saṅkalpasya kṣayaṃ kuru yadi varṣasahasrāṇi tapaścarasi dāruṇam pātālasthasya bhūsthasya svargasthasyāpi te'nagha nānyaḥ kaścidupāyo'sti saṅkalpopaśamādṛte anābādhe'vikāre sve sukhe paramapāvane saṅkalpopaśame yatnaṃ pauruṣeṇa paraṃ kuru saṅkalpatantau nikhilā bhāvāḥ protāḥ kilānagha chinne tantau na jānīmaḥ kva yānti vibhavāḥ parāḥ niḥsaṅkalpo yathāprāptavyavahāraparo bhava kṣaye saṅkalpajālasya jīvo brahmatvamāpnuyāt adhigataparamārthatāmupetya prasabhamapāsya vikalpajālamuccaiḥ adhigamaya padaṃ tadadvitīyaṃ vitatasukhāya suṣuptacittavṛttiḥ ||iti śrīmadadhyātmarāmāyaṇe umāmaheśvarasaṃvāde uttarakāṇḍe ṣaṣṭhe sarge vālmīkyopadeśaḥ sampūrṇaḥ||